โครงการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้ของชุมชนลุ่มน้ำชี

โครงการฟื้นฟูภูมิทัศน์ป่าไม้และคุณภาพชีวิตชุมชนลุ่มน้ำชี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นการดำเนินการโดยฝ่ายจัดการทรัพยากรป่าไม้ WWF ประเทศไทย ภายใต้ความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐระดับพื้นที่ โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก บริษัทโคคาโคลา คอร์เปอเรชั่น จำกัด มีระยะเวลาในการดำเนินโครงการ 5 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550-2554 WWF ประเทศไทย ได้เลือกพื้นที่บางส่วนของลุ่มน้ำชีเพื่อเป็นพื้นที่สำหรับดำเนินกิจกรรม เนื่องจากลุ่มน้ำชีเป็นลุ่มน้ำหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือในประเทศไทย และยังเป็นลุ่มน้ำย่อยของลุ่มแม่น้ำโขงในระดับสากล ที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้ในทางเศรษฐกิจและสังคม พบว่าผู้คนในท้องถิ่นในลุ่มน้ำชียังมีรายได้ในระดับที่ไม่สูงมากนัก รวมถึงยังมีผู้คนอีกจำนวนมากที่ต้องดำรงชีวิตด้วยการพึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติโดยตรง เพราะฉะนั้นการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้และคุณภาพชีวิตชุมชนในระดับพื้นที่จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อให้เกิดการจัดการและการใช้ทรัพยากรธรรมชาติในทิศทางที่ยั่งยืน

ปัญหาที่พบในลุ่มน้ำชี

ในอดีตพื้นที่ลุ่มน้ำชีโดยรวมมีความอุดมสมบูรณ์ของแหล่งน้ำตลอดทั้งปี ขณะเดียวกันในผืนดินมีธาตุอาหารที่สมบูรณ์ไม่น้อยไปกว่ากัน แต่ในระยะเวลาเพียง 15 ปีที่ผ่านมา กิจกรรมต่างๆ ของผู้คนในลุ่มน้ำแห่งนี้ ทำให้บริเวณที่แม่น้ำชีไหลผ่านมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นการสร้างเขื่อเหนือลุ่มน้ำ การใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างขาดการวางแผน และส่งผลให้พื้นที่ป่าไม้ลดลงอย่างรวดเร็ว รวมถึงจำนวนประชากรที่เพี่มขึ้นก็ทำให้มีการปล่อยน้ำเสียลงสู่แหล่งน้ำและแม่น้ำชีมากขึ้น นอกจากนี้การส่งเสริมการปลูกพืชเศรษฐกิจเชิงเดี่ยวได้ทำให้เกษตรกรต้องหันมาใช้สารเคมีเพื่อเพิ่มพูนผลผลิตและกำจัดศัตรูพืช กิจกรรมเหล่านี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อแหล่งน้ำและผืนดินในลุ่มน้ำชีทั้งในด้านปริมาณและคุณภาพ โดยผลในท้ายที่สุดได้สร้างความวิกฤติต่อชีวิตผู้คนและชุมชนท้องถิ่นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

และที่ปฏิเสธไม่ได้ว่าสาเหตุของการเสื่อมลงของลุ่มน้ำชี นั่นคือการจัดทำแผนพัฒนาลุ่มน้ำในด้านต่างๆ ที่ผ่านมา ภาครัฐยังไม่ได้ให้ความสำคัญต่อกระบวนการมีส่วนร่วมของกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียและชุมชนท้องถิ่นในระดับที่มากนัก

จุดมุ่งหมายของโครงการ

เพื่อให้เกิดการพัฒนาแนวทางการสร้างการมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้และคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นลุ่มน้ำชีในพื้นที่เป้าหมายให้มีการพัฒนาในระดับที่สูงขึ้น และเพื่อสำรวจหน่วยงานที่ให้ความสนับสนุนด้านสิ่งแวดล้อม ภายใต้กรอบของกฏหมายในปัจจุบัน ตลอดจนการให้ความสนับสนุนการใช้บทเรียนที่ได้รับเป็นแนวทางสำหรับการปลูกป่าโดยชุมชนทั้งในประเทศไทย และบริเวณลุ่มแม่น้ำโขงในระดับสากล โดยมีเป้าหมายการพัฒนา ได้แก่ การฟู้นฟูสภาพป่าโดยชุมชน รวมถึงการปรับปรุงการจัดการพื้นี่เกษตรกรรม โดยคนท้องถิ่นได้รับการสนับสนุนโดยหน่วยงานระดับท้องถิ่น ระดับจังหวัด และหน่วยงานอื่นๆ ของรัฐ อันจะนำไปสู่การปรับปรุงอย่างยั่งยืนทั้งคุณภาพชีวิตของประชาชนและสภาพสิ่งแวดล้อมของลุ่มน้ำชี รวมถึงกรกระจายบทเรียนที่ได้เรียนรู้ปสู่การทำงานระดับจังหวัด และระดับชาติต่อไป

วัตถุประสงค์โครงการ

• ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่นในการบริหารทรัพยากรธรรมชาติ
• จัดตั้งคณะกรรมการจัดการทรัพยากรธรรมชาติระดับจังหวัด เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติระดับจังหวัด เพื่อส่งเสริมและสนับสุนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนโดยชุมชนลุ่มน้ำชี
• เพิ่มพื้นที่สีเขียวในลุ่มน้ำชี และพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม
• เพื่อเพิ่มมุงมองให้แก่ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วนในการปรับเปลี่ยนนโยบายการรักษาป่าไม้ และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชนท้องถิ่น

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

ผลที่คาดว่าจะได้ระบในระดับชุมชน

• เครือข่ายพันธมิตรและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการดำเนินการด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชน
• ชุมชนท้องถิ่นในลุ่มน้ำชีได้รับทักษะและมีความเชี่ยวชาญในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชน
• วางรากฐานข้อมูลทางวิชาการด้านเศรษฐกิจ-สังคม และข้อมูลทางชีว-กายภาพในพื้นที่เป้าหมาย
• จัดตั้งองค์กรบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชนท้องถิ่นโดยมีรูปแบบและกระบวนการการดำเนินงานที่ได้รับการสนับสนุนจากคณะกรรมการทรัพยากรธรรมชาติจังหวัด
• แผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชนท้องถิ่น
• จัดตั้งระบบติดตามและประเมินผลโดยชุมชนท้องถิ่น ภายใต้ความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา หน่วยงานภาครัฐ องค์กรพัฒนาเอกชน และหน่วยงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง

ผลที่คาดว่าจะได้รับในระดับจังหวัด

• การสนับสนุนจากทุกภาคส่วนต่อการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยชุมชนท้องถิ่นลุ่มน้ำชี
• คณะกรรมการ/คณะทำงานจัดการทรัพยากรธรรมชาติ จังหวัดขอนแก่น เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนกิจกรรมของชุมชนท้องถิ่นในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมถึงการพัฒนาคุณภาพชุมชน

ผลที่คาดว่าจะได้รับในระดับนโยบาย

• เกิดการเปลี่ยนนโยบายระดับชาติเพื่อส่งเสริมการฟื้นฟูและเพิ่มพื้นที่ป่าไม้โดยการมีส่วนร่วมของชมชนท้องถิ่น
• เกิดนโยบายที่สนับสนุนและส่วเสริมกิจกรรมการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าไม้และคุฯภาพชีวิตที่มีการริเริ่มและดำเนินการโดยชุมชนท้องถิ่น
• เพิ่มระดับการเรียนรู้ของสาธารณะและการให้ความสนับสนุนทางด้านกฏหมายและนโยบาย เพื่องส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน